Państwowe Zakłady Tele i Radiotechniczne - PZT powołano w 1932 r. podczas kolejnej reorganizacji przemysłu elektrotechnicznego, kontynuowały one cele i zadania PWŁ. Nadal siedziba znajdowała się w Warszawie przy ul. Grochowskiej 26/34. Głównym zadaniem była dalsza produkcja i projektowanie sprzętu na zamówienia państwowe, w szczególności w branży teletechnicznej. Dyrektorem naczelnym był inż. Tadeusz Graff.
Zakłady produkowały także radiostacje, stacje nadawcze i odbiorcze, radiolatarnie, radionamierniki oraz inny sprzęt radiokomunikacyjny naziemny, lotniczy i morski, w tym także na eksport.
Produkcja Detefonów była kontynuowana w dużej skali. Model Detefonu z PZT posiadał już trzy podzakresy opisane jako: Kr. 200-400, Śr. 300-700 m i Dł. 1200-1500 m /oczywiście zakresów fal było tylko dwa/.
Do 1939 r. wyprodukowano ponad 0,5 mln szt. tych aparatów.
PZT produkowały również drugi odbiornik detektorowy, Echo - D-1 /typ WR/. Przeznaczony był do odbioru Warszawy I w promieniu ok. 200 km. Był to najtańszy odbiornik, cena kompletu wynosiła 41,50 zł  /z materiałami eksploatacyjnymi i rocznym abonamentem/ i tylko 34,35 zł przy ulgowym abonamencie.
Zakłady oferowały również nowe głośniki ze wzmacniaczami do detektorów a także pierwszy, produkowany seryjnie w Polsce odbiornik przenośny pod nazwą - TURYSTYCZNY.
Odbiorniki radiowe były stosunkowo tanie, ale też niskiej klasy, na poziomie odbiornika ludowego/popularnego.
Wszystkie odbiorniki, poza modelem Olimpic, były w układzie reakcyjnym, jedno lub dwuobwodowe i nie posiadały zakresu fal krótkich.
Produkcja nie charakteryzowała się sezonowością, jako to było w dużych firmach /Elektrit, Philips czy Telefunken/, oznaczało to, że poszczególne modele produkowane były przez szereg lat.
Prawie wszystkie odbiorniki radiowe nosiły wspólną nazwę - ECHO.
Dalej następowała grupa cyfr /trzy lub cztery/ oraz litera, np. Echo 241 B, Echo 1211 Z.
I cyfra oznaczała ilość obwodów strojonych, II - ilość lamp /bez pomocniczych/, III - symbol kolejnego typu
w grupie. Litery oznaczały: Z - zasilanie prądem zmiennym, S - prądem stałym, B - zasilanie bateryjne.
Budowane były w skrzynkach ze sklejki i fornirem z jasnego orzecha. Aparaty wyposażone były w antenę œświetlną oraz umożliwiały włączenia eliminatora Echo.
Należy zauważyć, że Polska posiadała bardzo małe nasycenie aparatami radiowymi i mieściła się w klasyfikacji radiofonicznej w ogonie Europy /17 miejsce/. Prócz tego liczba abonentów detektorowych stale rosła, co zasadniczo różniło Polskę od większoœci krajów europejskich, gdzie odbiorniki detektorowe były tylko etapem przejściowym do popularnych i tanich aparatów lampowych.
Tych ostatnich prawie nie wyprodukowano w Polsce przez cały okres międzywojenny.
Dopiero w roku 1939 PZT rozpoczęły realizację tego planu, lecz nie został on zakończony.
Patrz - Ciekawostki/Odbiornik popularny oraz Ciekawostki/Odbiornik ludowy.
W ostatnich latach przed wybuchem wojny zakłady rozwijały się bardzo dynamicznie, budując m. in. nowe filie w Centralnym Okręgu Przemysłowym. Jednak nie dotyczyło to produkcji radiotechnicznej, która stale była działalnością uboczną zakładów.
Zatrudnienie przed wybuchem wojny wynosiło ponad 3.600 osób.

Przegląd produkcji zakładów

Detefon
patrz PWŁ;
przełącznik posiadał trzy podzakresy /opisane: Dł, Śr, Kr; jednakże był to nadal zakres fal długich i średnich/.

 

Echo - D-1
Najmniejszy i najtańszy odbiornik detektorowy, przeznaczony do odbioru stacji warszawskiej w promieniu ok. 200 klm.
Energię czerpie z anteny, wobec czego może być zainstalowany w miejscowościach pozbawionych prądu elektrycznego. Do nabycia w każdym urzędzie i agencji pocztowej w promieniu 200 klm od W-wy.
Zakres 1300 - 1400 m.
Wymiary - 8 x 8 x 4,5 cm
Cena - 41,50 zł /z rocznym abonamentem/.

Echo - 011
Z - lampy: B409, 1802;
jednolampowy wzmacniacz z głośnikiem do odbiorników detektorowych;
wymiary - 26,5 x 28 x 15,5 cm; waga - 3,1 kg;
cena - 90 zł.

 

Amplifon
patrz PWŁ

Bi-Amplifon
Z - lampy: E438, B409, 1802;
Jeśli odbiór detektorowy na słuchawki jest słaby to Amplifon nie wystarczy. Należy zastosować wówczas Bi-Amplifon - wzmacniacz dwulampowy z głośnikiem magnetycznym.
W sprzyjających warunkach daje odbiór kilku silniejszych radiostacji zagranicznych. Energii elektrycznej zużywa niewiele, bo na godzinę tylko 10 watogodzin, czyli 2 1/2 raza mniej od 25 świecowej żarówki. Posiada ładną skrzynkę metalową, pokrytą imitacją skóry.

wymiary - 32,5 x 32,5 x 14 cm;
cena - 135 zł.

Binofon
Z - lampy: E424, B443, 1802;
S - lampy: B2038, B2043, 1927/28;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala dziesiętna,
głośnik magnetyczny;
wymiary - 40 x 33 x 15 cm;
cena - 165/  zł.

 

Binofon
B - lampy: A409, A409;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala dziesiętna, głośnik magnetyczny;
wymiary -
cena - 130 zł.

 

Triofon
Z - lampy: E438, E438, C443, 1801;
reakcyjny,
wymiary -
cena -

Turystyczny
lampy - A409, A409;
reakcyjny, 2 zakresowy; przenośny, wewnętrzna antena ramowa, słuchawkowy, zasilanie bateryjne, może być wykorzystywany jako odbiornik detektorowy;
wymiary -           cm,
waga - 1,32 kg;
cena - 100 zł.

Olimpic
Z - lampy: AF2, AK1, E444, E443H, 506;
superheterodynowy, 7 obwodowy, 2 zakresowy, 3 filtry wstęgowe,
ARW, wskaźnik dostrojenia, regulacja barwy tonu, głośnik dynamiczny, skrzynka orzechowa lub mahoniowa;
wymiary - 36,5 x 47,5 x 28,5 cm;
cena - 650 zł.

Echo 121
Z - lampy: E424, B443, 1802;
S - lampy: B2038, B2043, 1927/28;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala dziesiętna,
głośnik magnetyczny;
wymiary - 29 x 39 x 16 cm; waga - 5,6 kg;
cena - 170/135 zł.

 

Echo 124
Z - lampy: E424N, B443, 1802;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala stacyjna,
głośnik magnetyczny;
wymiary -
cena - 153 zł.

 

Echo 126
Z - lampy: 2 + 1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala stacyjna,
głośnik dynamiczny z magnesem stałym;
wymiary - 51 x 30 x 19 cm;
cena - 210-189 zł.

 

Echo 127
Z - lampy: 2 + 1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala stacyjna,
skrzynka z szarego jawora;
wymiary -
cena - 198 zł.

Echo 128
Z - lampy: AF7, AL4, AZ1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja barwy tonu, głośnik dynamiczny, skala dziesiętna, skrzynka ze złocistej brzozy;
opis odbiornika -  Świat Radio II/2001 r.;
wymiary -
cena - 265 zł.

 

Echo 129
Z - lampy: 2 + 1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, głośnik magnetyczny,
skala stacyjna;
wymiary - 50 x 32 x 19 cm;
cena -  zł.

Echo 131
Z - lampy: E438, E438, B443, 1810;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala dziesiętna,
głośnik dynamiczny;
wymiary - 35 x 39 x 16 cm;
cena - 240 zł.

Echo 131
B - lampy: KC1, KC1, KL1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala dziesiętna,
głośnik magnetyczny;
wymiary - 29 x 39 x 16 cm;
cena - 160 zł.

 

Echo 132
B - lampy: KC1, KC1, KL1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala stacyjna,
głośnik magnetyczny;
wymiary - 29 x 39 x 16 cm;
cena - 160-144 zł.

 

Echo 132
B - lampy: KC1, KC1, KL1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala stacyjna,
głośnik magnetyczny;
wymiary - 29 x 39 x 16 cm;
cena - 160-144 zł.

 

Echo 133
B - lampy: KC1, KC1, KL1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, skala stacyjna,
głośnik magnetyczny;
wymiary - 50 x 32 x 19 cm;
cena - 178 zł.

Echo 135
B - lampy: KC1, KC1, KL1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja barwy tonu, skala stacyjna, głośnik magnetyczny;
wymiary -
cena - 130 zł.

 

Echo 136
B - lampy: KC1, KC1, KL1;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja barwy tonu, skala stacyjna, głośnik dynamiczny;
wymiary -
cena - 155 zł.

 

Echo 231
Z - lampy: AF3, AF7, AL1, AZ1;
reakcyjny, 2 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja barwy tonu, skala stacyjna, głośnik dynamiczny, skrzynka z drzwiczkami dwuskrzydłowymi;
opis odbiornika -  Świat Radio I/2001 r.;
wymiary - 53 x 30 x 26 cm;
cena - 297 zł

Echo 232
Z - lampy: AF3, AF7, AL1, AZ1;
reakcyjny, 2 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja barwy tonu, głośnik dynamiczny, skrzynka z drzwiczkami roletowymi;
wymiary - 53 x 30 x 26 cm;
cena - 297 zł

Echo 241
B - lampy: 4 szt.,  , KDD1;
reakcyjny, 2 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja barwy tonu, głośnik dynamiczny, skrzynka z drzwiczkami roletowymi;
wymiary - 53 x 30 x 26 cm;
cena - 270 zł.

Echo 1210
Z - lampy: AF7, B443, RGN354;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja selektywności, głośnik magnetyczny, skala stacyjna;
wymiary - 47 x 29 x 20 cm;
cena - 140 zł.

Echo 1211
Z - lampy: AF7, B443, RGN354;
reakcyjny, 1 obwodowy, 2 zakresowy, regulacja selektywności, głośnik dynamiczny, skala stacyjna;
wymiary - 47 x 29 x 20 cm;
cena - 165 zł.

BEZ ANTENY ...  
                   BEZ UZIEMIENIA ...
                                        możesz słuchać audycji, mając odbiornik
                                                                                          TURYSTYCZNY.
Dwu lampowy odbiornik turystyczny, umożliwia odbiór na słuchawki stacji warsz. w promieniu nawet 200 klm., bez anteny i uziemienia, np. w aucie, kajaku i.t.d.
Przy zastosowaniu niewielkiej anteny i uziemienia, można odbierać kilkanaście stacji europejskich.
Energię czerpie odbiornik z małych bateryjek do latarek kieszonkowych (np. "Gnom" z firmy "Centra" lub odpowiednich innych), które wystarczają na przeszło 30 godzin słuchania audycji.
Odbiornik może pracować również jako aparat detektorowy, gdy np. baterie są wyczerpane.
W tym wypadku jednak, konieczne jest założenie normalnej anteny i uziemienia.
Tylko 1320 gramów waży odbiornik TURYSTYCZNY.
Umieszczony jest w skórzanym futerale, z paskiem do przewieszania przez ramię.
Do odbiornika można załączyć 2 pary słuchawek. Odbiornik znajduje się w sprzedaży z 1 parą słuchawek.

          W okresie okupacji Zakład został podzielony na - Fernmeldetechnische Staatswerk Warschau /FSW/ zajmujący się  teletransmisją, podległy Deutsche Post Osten oraz na - Deutscherundfunkempfängerfabrik Warschau
/DERUFA Warschau/ zajmującą się produkcją radiową, podległą Lorenz AG.
Produkcja radiowa odbywała się w filii przy ul. Modlińskiej /na "Płomyku"/ oraz także przy ul. Grochowskiej.
Produkowano tam zgodnie z niemieckim rozdzielnikiem i zaopatrzeniem sprzęt  dla Wehrmachtu - głównie radiostacje batalionowe. Wyprodukowano także, na eksport, kilkadziesiąt tysięcy sztuk dobrych odbiorników superheterodynowych. Oczywiście w programie był również sztandarowy odbiornik niemiecki tamtych czasów - DKE.
Dokładne omówienie aparatów ludowych zawierają artykuły w miesięczniku "ŒŚwiat Radio" - nr od 8/98 do 12/98.
We wrześniu 1944 roku okupanci wysadzili budynki Zakładu.

              Po wyzwoleniu w maju 1945 roku, z Państwowego Instytutu Telekomunikacji - PIT zostają wydzielone  Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne /PZTiR/, nie będące oczywiście spadkobiercą zakładów z II RP.
Dyrektorem został prof. dr inż. Czesław Rajski.
Jednak już w roku 1948 PZTiR przestają definitywnie istnieć.
Powstają Zakłady Wytwórcze Materiałów Teletechnicznych (T 13), z siedzibą w Warszawie przy ul. Stępińskiej 26/28,
do których, jak widać, włączono m.in. znane i nowoczesne (w II RP) zakłady podzespołów - "Horkiewicz".
Równocześnie budowana była zupełnie nowa fabryka odbiorników przy ul. Stępińskiej 13. Jej uroczyste otwarcie nastąpiło 18 maja 1948 roku. W wymienionych zakładach produkowano odbiornik m.in. RSZ-47, wg licencji f-my Aga-Baltic Stockholm dla modelu Aga 1743.  Następnie w 1948 roku uruchomiona została produkcja aparatu RSZ-48 W/G wg licencji węgierskiego Oriona dla modelu 733/L.
W roku 1951 produkcja radiowa zostaje przeniesiona do nowych Zakładów Radiowych M. Kasprzaka - ZRK (T 3).
Należy dodać, że odbiorniki Aga były produkowane także w Dzierżoniowie (PFOR, DZWUR, Diora a następnie T 6) w latach 1947-49.
Również kilka tysięcy sztuk modeli Aga sprowadzono ze Szwecji do Polski, ale sprzedawane były wg rozdzielnika.

       Jeszcze w PZTiR w Warszawie, w niewielkich ilościach, zostało wykonane kilka wersji aparatów dla wyższych   urzędników państwowych, dziś powiedzielibyśmy - dla VIP-ów.
Poniżej, jedna z wersji wykonana na bazie aparatu RSZ-48. Widać w niej wyraźnie podobieństwo do przedwojennego modelu PZT - Echo 231.
Prezentowany model, o numerze 800500, znajdował się w domku letniskowym Barbary Blidy na Śląsku.

Napisz do autora: